قله چهل‌ تن گرمسار کجاست؟

قله چهل‌ تن گرمسار کجاست؟

در فاصله‌ای نه چندان دور از کلان‌شهر تهران و در دل منطقه‌ای که با نام گرمای سوزان و کویر شناخته می‌شود، کوهستانی باشکوه و سرسبز خودنمایی می‌کند که تضادی حیرت‌انگیز با اقلیم اطرافش دارد. قله چهل‌ تن (با ارتفاع ۲۶۴۰ متر) در رشته‌کوه‌های شمال گرمسار و نزدیک روستای چهارطاق، مقصدی ایده‌آل برای کوهنوردان، طبیعت‌دوستان و علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ بومی است. این قله که گاهی با نام‌های محلی مانند «قالیباف» نیز از آن یاد می‌شود، نه تنها به دلیل مسیرهای متنوع صعود، بلکه به خاطر وجود آثار تاریخی ارزشمند، پوشش گیاهی منحصر‌به‌فرد و حیات وحش غنی، یکی از جاذبه‌های برتر استان سمنان محسوب می‌شود.

این مقاله با تکیه بر گزارش‌های میدانی کوهنوردان، به بررسی دقیق مسیرهای دسترسی، ویژگی‌های طبیعی، جاذبه‌های تاریخی و نکات ایمنی ضروری برای صعود به این قله زیبا می‌پردازد.

 موقعیت جغرافیایی و دسترسی

قله چهل‌ تن در شمال شهر گرمسار و در محدوده روستای ییلاقی چهارطاق واقع شده است. این منطقه بخشی از حوزه استحفاظی محیط‌بانان است و به دلیل قرارگیری در منطقه حفاظت‌شده، از تنوع زیستی بالایی برخوردار است.

مسیر دسترسی خودرویی

برای رسیدن به نقطه شروع صعود، دو مسیر اصلی وجود دارد که هر دو به روستای چهارطاق ختم می‌شوند:

1. مسیر اصلی (از جاده گرمسار به سمنان):
   • پس از عبور از گرمسار و طی حدود ۳۵ تا ۴۰ کیلومتر در جاده گرمسار-سمنان (پس از گذر از منطقه آرادان)، تابلوی محیط‌بانی چهارطاق مشاهده می‌شود.
   • از اینجا باید وارد جاده آسفالته فرعی به سمت شمال شد.
   • پس از طی مسافتی حدود ۱۸ تا ۱۹ کیلومتر در جاده آسفالته، به روستای چهارطاق می‌رسید.
   • در ابتدای روستا یک دوراهی وجود دارد؛ مسیر سمت راست به سمت امامزاده جعفر (نقطه شروع کوهپیمایی) و مسیر چپ به داخل روستا می‌رود.
   • حدود ۵۰۰ متر پس از دوراهی، در محوطه‌ای مناسب می‌توان خودروها را پارک کرد. (ارتفاع پارکینگ: حدود ۱۶۳۰ تا ۱۶۴۰ متر).
2. مسیر جایگزین (از طریق کارخانجات نمک):
   • در کیلومتر ۳۵ جاده تهران-گرمسار، پس از پل‌های افسریه و کنار کیوسک‌های اولیه، می‌توان در محوطه بیرونی کارخانجات پودر سولفات سدیم توقف کرد.
   • از اولین دوربرگردان به سمت تهران برگشته و وارد جاده آسفالته خروجی روستاهای قالیباف، رامه و چهارطاق شوید.
   • در مجاورت یک مرغداری بزرگ، راهی خاکی از سمت چپ جدا می‌شود که پس از اتصال به جاده اصلی (که گاهی به دلیل اختلافات محلی با خاکریز مسدود است)، شما را به روستای چهارطاق و تابلوی امامزاده می‌رساند.

جاذبه‌های مسیر و نقطه آغازین: امامزاده جعفر

نقطه کانونی قبل از شروع صعود به قله، امامزاده جعفر است که بر روی تپه‌ای مشرف به دره بنا شده است.

• معماری و تاریخچه: این بقعه کوچک و قدیمی با دیوارهای خشتی و گنبدي فلزی، فضایی معنوی و آرام دارد. در مجاورت امامزاده، خانه‌های قدیمی خشت و گلی و یک حمام عمومی تاریخی مربوط به سال ۱۲۰۶ هجری قمری قرار دارد که بازدید از آن‌ها خالی از لطف نیست.
• درخت کهنسال بنه: یکی از شگفتی‌های این منطقه، درخت بنه (پسته وحشی) بسیار کهنسالی است که در کنار امامزاده روییده است. قدمت این درخت حدود ۱۳۵۰ سال تخمین زده شده و به عنوان یکی از آثار ملی ایران ثبت گردیده است. تنومندی و سرسبزی این درخت در میان صخره‌ها، منظره‌ای باشکوه خلق کرده است.

• امکانات: در محوطه امامزاده (ارتفاع ۲۰۳۰ تا ۲۰۶۰ متر)، چشمه‌ای با آب زلال و گوارا، حوض آب و سرویس‌های بهداشتی وجود دارد که مکانی عالی برای استراحت، صرف صبحانه و تجدید قوا پیش از صعود نهایی است.
• پوشش گیاهی منطقه: دامنه‌های اطراف امامزاده پوشیده از گیاهان دارویی و مرتعی نظیر گون، ارس، آویشن، بادام کوهی و باریجه است که به ویژه در فصل بهار عطر خوشی در فضا می‌پیچند.

 شرح مسیرهای صعود به قله چهل‌ تن

صعود به قله چهل‌ تن از چندین مسیر امکان‌پذیر است، اما دو مسیر اصلی که توسط کوهنوردان پیمایش شده‌اند عبارتند از:

الف) مسیر استاندارد (از امامزاده جعفر)

این محبوب‌ترین و متداول‌ترین مسیر است.

1. شروع: از پارکینگ (۱۶۴۰ متری) به سمت امامزاده حرکت کنید. این بخش حدود ۱ ساعت زمان می‌برد و دارای شیب تند و سربالایی است.
2. استراحتگاه: پس از رسیدن به امامزاده (۲۰۶۰ متری) و صرف صبحانه (حدود ۴۵ دقیقه تا ۱ ساعت)، مسیر اصلی به سمت قله آغاز می‌شود.
3. مسیر فنی: پس از امامزاده، قله مستقیماً دیده نمی‌شود. برای یافتن مسیر صحیح، باید به سمت شرق امامزاده حرکت کنید تا به دو گرده (یال) گوش‌مانند برسید. از اینجا باید گرده سمت چپ را انتخاب کنید.
4. شیب‌های نهایی: مسیر شامل شیب‌های تند حدود ۴۵ درجه است که نیازمند آمادگی جسمانی مناسب می‌باشد. حرکت در امتداد گرده چپ ادامه می‌یابد تا پس از حدود ۳ ساعت کوهپیمایی از امامزاده، به قله برسید.
5. قله: قله چهل‌ تن در ارتفاع ۲۶۴۰ متری قرار دارد. در فصول سرد سال، قله پوشیده از برف است و وزش باد شدید از ویژگی‌های بارز آن است. از فراز قله، منظره‌ای پانوراما از کوه‌های قرمز رنگ با شیارهای عمیق (شبیه به کوه اژدها در بُنه‌کوه) و در روزهای صاف، قله دماوند قابل رؤیت است.

ب) مسیر جایگزین (از روستای قالیباف)

این مسیر نیز از شرق قله قابل دسترسی است و گزینه‌ای مناسب برای برنامه‌های حلقوی یا زمستانی محسوب می‌شود. در این مسیر نیز پس از عبور از گیت‌ها و یال‌های پرشیب، به محوطه امامزاده رسیده و سپس به قله صعود می‌کنید.

 زمان‌بندی پیشنهادی برنامه (یک روزه)

بر اساس گزارش‌های میدانی، یک برنامه استاندارد به شرح زیر است:

• ۰۵:۳۰ – ۰۶:۰۰: حرکت از تهران و تجمع در محل قرار.
• ۰۸:۰۰: رسیدن به روستای چهارطاق و پارک خودرو.
• ۰۸:۰۰ – ۰۹:۰۰: پیاده‌روی تا امامزاده جعفر (شیب تند).
• ۰۹:۰۰ – ۰۹:۴۵: استراحت، صرف صبحانه و بازدید از درخت بنه و حمام قدیمی.
• ۱۰:۰۰ – ۱۳:۰۰: صعود از امامزاده به قله چهل‌ تن (حدود ۳ ساعت).
• ۱۳:۰۰ – ۱۳:۳۰: استراحت در قله، عکاسی و لذت بردن از مناظر (مراقب باد سرد باشید).
• ۱۳:۳۰ – ۱۵:۰۰: فرود تا امامزاده (مسیر بازگشت می‌تواند از یال‌های ملایم‌تر اما طولانی‌تر باشد).
• ۱۵:۰۰ – ۱۵:۴۵: صرف ناهار و استراحت مجدد در امامزاده.
• ۱۵:۴۵ – ۱۷:۱۵: بازگشت به پارکینگ.
• ۱۸:۰۰: حرکت به سمت تهران (با امکان توقف در امامزاده طالب شریف‌آباد).

کل زمان خالص کوهنوردی (بدون احتساب رفت و آمد خودرویی): حدود ۶ تا ۷ ساعت.

حیات وحش و محیط زیست

منطقه چهارطاق و دامنه‌های چهل‌تن تحت نظارت محیط‌بانان قرار دارد و زیستگاه گونه‌های ارزشمندی است:

• پستانداران: کل و بز کوهی (که اغلب در دشت‌ها و آبشخورها دیده می‌شوند).
• پرندگان: کبک‌های زیادی در شیب‌های سنگی و دشت‌ها زندگی می‌کنند.
• هشدار: با توجه به حضور گشت‌های محیط‌بانی، هرگونه شکار یا تخریب محیط زیست جرم محسوب شده و با متخلفان برخورد قانونی می‌شود. در گزارش‌ها به موردی اشاره شده که کوهنوردان به اشتباه توسط محیط‌بانان مشکوک به شکارچی بودن شده‌اند؛ لذا همراه داشتن کارت عضویت باشگاه‌های کوهنوردی و رعایت قوانین محیط زیست الزامی است.

بهترین فصل صعود و هشدارهای ایمنی

• پاییز، زمستان و اوایل بهار: این فصول بهترین زمان برای صعود هستند. هوای خنک، احتمال بارش برف در زمستان (که زیبایی قله را دوچندان می‌کند) و رویش گل‌ها در بهار، تجربه‌ای بی‌نظیر می‌سازند. صعود زمستانی این مسیر کاملاً امکان‌پذیر و جذاب است.

بر اساس تجربیات کوهنوردان، صعود به قله چهل‌تن در فصل تابستان اکیداً توصیه نمی‌شود.

• دلیل: گرمای شدید هوا در دامنه‌های پایین و کمبود منابع آب در مسیرهای بالاتر از امامزاده، خطر گرمازدگی و کم‌آبی شدید (Dehydration) را به همراه دارد. سایه‌بان طبیعی در مسیر صعود به قله بسیار محدود است و تابش مستقیم آفتاب کویری می‌تواند کشنده باشد.

تجهیزات لازم

• کفش و لباس مناسب کوهنوردی (بسته به فصل؛ در زمستان لباس گرم ضدباد و دستکش الزامی است).
• آب کافی (حداقل ۲ تا ۳ لیتر برای هر نفر، زیرا بعد از امامزاده منبع آب مطمئنی وجود ندارد).
• غذای سبک و پرانرژی.
• کرم ضدآفتاب و عینک آفتابی (به دلیل بازتاب نور از سنگ‌های روشن و برف).
• نقشه یا فایل GPS مسیر (به‌ویژه برای پیدا کردن گرده‌های صحیح در نزدیکی قله).

 جمع‌بندی

قله چهل‌ تن گرمسار، ترکیبی هنرمندانه از طبیعت بکر، تاریخ کهن و چالش‌های کوهنوردی است. از شکوه درخت ۱۳۵۰ ساله بنه تا دیدن کل‌وبزهای وحشی در دامنه‌ها و ایستادن بر بام قله با چشم‌اندازی به دماوند، هر لحظه از این سفر خاطره‌انگیز خواهد بود. با این حال، احترام به طبیعت، رعایت قوانین محیط‌بانی و انتخاب فصل مناسب (پرهیز از تابستان)، کلیدهای اصلی یک صعود ایمن و لذت‌بخش هستند.

اگر به دنبال مقصدی هستید که هم روح را با معنویت امامزاده جلد دهد و هم جسم را با شیب‌های چالش‌برانگیز قله به تحریک وادارد، چهل‌ تن گرمسار انتخابی بی‌نظیر است.